Добар дан
Dobar dan · goedendag
Welkom. Begin met het alfabet of upload je huiswerk.
Vandaag
Voortgang
Lessen
Zestien lessen van je eerste groet tot eenvoudige gesprekken. Elke les heeft woorden, uitleg, een dialoog en oefeningen die je hier direct invult.
Voor je begint
Zo werkt Servisch
Servisch is de taal van Servië en wordt ook gesproken in Bosnië en Herzegovina, Montenegro en door een grote diaspora, ook in Nederland en België. Het ligt heel dicht bij het Kroatisch, Bosnisch en Montenegrijns: wie Servisch leert, kan zich in de hele regio verstaanbaar maken.
Eén taal, twee alfabetten
Servisch heeft twee volwaardige schriften: het Cyrillische ćirilica en het Latijnse latinica. Ze lopen letter voor letter gelijk op, dus wie het ene kan lezen, leert het andere in een paar dagen. Cyrillisch is het officiële schrift; Latijns zie je overal in winkels, reclame en berichten.
Deze app gebruikt standaard het Latijnse schrift. Met de knop Ћирилица zet je alle Servische tekst in één keer om naar het Cyrillisch, ook in de kaartjes en oefeningen. Begin met Latinica en schakel vanaf week 3 regelmatig over.
Schrijf zoals je spreekt
Het goede nieuws: Servisch is volledig fonetisch. Elke letter heeft altijd dezelfde klank en er zijn geen stomme letters. Kun je de 30 letters uitspreken, dan kun je elk woord voorlezen, ook als je het niet begrijpt.
Ekavisch en ijekavisch
In Servië spreekt men ekavisch; in Montenegro, Bosnië en Kroatië ijekavisch. Het verschil zit in één oude klank, die in Servië meestal als e klinkt en elders als ije of je. Deze app gebruikt de Servische (ekavische) vormen. Gebruikt je docent andere vormen, volg dan je docent.
| Ekavisch (Servië) | Ijekavisch | Betekenis |
|---|---|---|
| mleko | mlijeko | melk |
| lepo | lijepo | mooi |
| dete | dijete | kind |
| gde | gdje | waar |
Zo haal je het meeste uit de app
- Twee lessen per week is een goed tempo. Vul de oefeningen in de les zelf in; de app kijkt ze na.
- Lees alles hardop. Ook de voorbeeldzinnen en dialogen. Je mond moet de klanken leren, niet alleen je ogen.
- Herhaal elke dag tien minuten onder Oefenen. De app onthoudt welke woorden je kent en laat ze steeds iets later terugkomen.
- Upload je huiswerk onder Huiswerk zodra je het van je docent krijgt. Je krijgt een oefenprogramma voor de dagen tot je volgende les.
- Raak niet in paniek van de naamvallen. Servisch heeft er zeven. Je leert ze één voor één, steeds met de zinnen waarin je ze echt nodig hebt.
m. mannelijk · v. vrouwelijk · o. onzijdig · mv. meervoud · inf. informeel (tegen ti) · form. formeel (tegen vi)
Hoofdstuk 0
Alfabet en uitspraak
Hieronder staat elke letter in het Latijnse schrift met het Cyrillische equivalent in rood, een uitspraakhint voor Nederlandstaligen en een voorbeeldwoord. De volgorde is die van het Latijnse alfabet (abeceda). Let op: dž, lj en nj zijn elk één letter.
- u is altijd oe: ulica klinkt als oelietsa.
- c is altijd ts, nooit k of s: centar = tsentar.
- g is een harde g zoals in het Engels; de Nederlandse keelklank schrijf je als h.
- z en v zijn stemhebbend. Laat ze niet wegzakken naar s en f.
- č en ć klinken bijna gelijk. č is harder (tong achteruit), ć zachter (tong vooraan). Servische moedertaalsprekers vergeven je dit snel.
- De r kan een lettergreep dragen: Srbija, trg (plein), prst (vinger). Rol de r gewoon iets langer.
Klemtoon
Servisch heeft een toonaccent, maar daar hoef je je als beginner niet druk om te maken. Twee vuistregels: de klemtoon valt nooit op de laatste lettergreep (op een paar leenwoorden na) en in woorden van twee lettergrepen meestal op de eerste: KA-fa, VO-da, HVA-la.
Cyrillisch zonder schrik
Een paar Cyrillische letters lijken op Latijnse letters maar klinken anders. Leer deze zeven eerst:
| Ziet eruit als | В | Н | Р | С | У | Х | Ј |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Klinkt als | v | n | r | s | oe | ch | j |
Oefening 0.1 · Lees het Cyrillisch
Lees deze woorden hardop en schrijf ze in Latijns schrift.
- Кафа
- Хвала
- Србија
- Београд
- Ресторан
- Центар
- Чај
- Пиво
- Њујорк
- Џем
Bekijk antwoorden
- kafa (koffie)
- hvala (dank je)
- Srbija (Servië)
- Beograd (Belgrado)
- restoran (restaurant)
- centar (centrum)
- čaj (thee)
- pivo (bier)
- Njujork (New York)
- džem (jam)
Oefening 0.2 · Spreek uit
Hoe spreek je deze woorden uit? Schrijf ze zoals een Nederlander ze zou spellen.
- ulica
- čaša
- žurka
- ljubav
- njen
- gde
Bekijk antwoorden
- oelietsa (straat)
- tsjasja (glas)
- zjoerka (feestje)
- ljoebav (liefde)
- njen (haar, bezittelijk)
- gde, met een Engelse g (waar)
Les 1
Begroeten en beleefd zijn
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| Zdravo! | Hallo! |
| Ćao! | Hoi! / Doei! (inf.) |
| Dobro jutro. | Goedemorgen. |
| Dobar dan. | Goedendag. (van ca. 10 tot 18 uur) |
| Dobro veče. | Goedenavond. |
| Laku noć. | Welterusten. |
| Doviđenja. | Tot ziens. |
| Vidimo se! | Tot later! (letterlijk: we zien elkaar) |
| Kako si? | Hoe gaat het met je? (inf.) |
| Kako ste? | Hoe gaat het met u / jullie? (form.) |
| Dobro sam, hvala. | Goed, dank je. |
| A ti? / A vi? | En jij? / En u? |
| Nije loše. | Niet slecht. |
| Hvala. / Hvala lepo. | Dank je. / Hartelijk dank. |
| Molim. | Alstublieft / Graag gedaan / Pardon? |
| Nema na čemu. | Geen dank. |
| Izvolite. | Alstublieft (bij iets aangeven) / Zegt u het maar. |
| Izvinite. | Excuseer / Sorry. (form.) |
| Izvini. | Sorry. (inf.) |
| Da. / Ne. | Ja. / Nee. |
| Prijatno! | Eet smakelijk! / Fijne dag! (bij weggaan) |
| Živeli! | Proost! |
Uitleg
Ti of vi?
Net als het Nederlands kent het Servisch een informele en een formele vorm. Ti is jij: voor familie, vrienden, kinderen en leeftijdgenoten. Vi is u: voor onbekenden, ouderen, in winkels en bij instanties. Vi betekent bovendien jullie. Daarom vraag je aan één onbekende én aan een groep vrienden: Kako ste?
Het toverwoord molim
Molim betekent letterlijk ik verzoek. Je gebruikt het als alstublieft bij een verzoek, als graag gedaan na een bedankje en, met vraagintonatie, als Pardon? Wat zei u? Neem je de telefoon op, dan zeg je ook vaak Molim?
Waarom dobar dan maar dobro jutro?
Je ziet hier al dat Servische woorden een geslacht hebben. Dan (dag) is mannelijk, dus dobar; jutro (ochtend) en veče (avond) zijn onzijdig, dus dobro. In les 4 leer je hoe dat werkt. Leer de begroetingen voorlopig gewoon als vaste uitdrukkingen.
Dialoog
In een winkel (formeel):
Op straat, twee vrienden (informeel):
Goede vrienden en familie begroeten elkaar met drie zoenen op de wangen, net als in Nederland. In formele situaties geef je een hand. Bij het proosten met Živeli! kijk je de ander recht in de ogen; wegkijken geldt als onbeleefd.
Oefening 1.1 · Wat zeg je?
- Je komt om 8 uur 's ochtends bij de bakker binnen.
- Je neemt afscheid van een vriend die je morgen weer ziet.
- Je komt om 20 uur een restaurant binnen.
- Je botst per ongeluk tegen een onbekende aan.
- Iemand bedankt je voor je hulp.
- Je gaat naar bed.
Bekijk antwoorden
- Dobro jutro.
- Ćao! / Vidimo se!
- Dobro veče.
- Izvinite.
- Nema na čemu. / Molim.
- Laku noć.
Oefening 1.2 · Ti of vi?
- je oma
- een politieagent
- een collega van jouw leeftijd
- twee vrienden tegelijk
- de ober in een restaurant
Bekijk antwoorden
- ti (familie)
- vi
- ti
- vi (meervoud)
- vi
Oefening 1.3 · Vertaal
- Goedendag, hoe gaat het met u?
- Goed, dank je. En met jou?
- Hartelijk dank! Tot ziens.
- Proost!
Bekijk antwoorden
- Dobar dan, kako ste?
- Dobro sam, hvala. A ti?
- Hvala lepo! Doviđenja.
- Živeli!
Les 2
Jezelf voorstellen
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| ja | ik |
| ti | jij |
| on / ona / ono | hij / zij / het |
| mi | wij |
| vi | jullie / u |
| oni / one | zij (mv., m. of gemengd / alleen v.) |
| Kako se zoveš? | Hoe heet je? |
| Kako se zovete? | Hoe heet u? |
| Zovem se ... | Ik heet ... |
| Drago mi je. | Aangenaam. |
| Odakle si? | Waar kom je vandaan? |
| Ja sam iz Holandije. | Ik kom uit Nederland. |
| Ja sam iz Belgije. | Ik kom uit België. |
| Holanđanin / Holanđanka | Nederlander / Nederlandse |
| Belgijanac / Belgijanka | Belg / Belgische |
| Srbin / Srpkinja | Serviër / Servische |
| student / studentkinja | student / studente |
| umoran / umorna | moe (m. / v.) |
| Gde živiš? | Waar woon je? |
| Živim u Amsterdamu. | Ik woon in Amsterdam. |
| Govorim malo srpski. | Ik spreek een beetje Servisch. |
| Učim srpski. | Ik leer Servisch. |
| Ne razumem. | Ik begrijp het niet. |
| Polako, molim vas. | Langzaam, alstublieft. |
| Kako se kaže ... na srpskom? | Hoe zeg je ... in het Servisch? |
| Šta znači ...? | Wat betekent ...? |
| Nema problema. | Geen probleem. |
Uitleg
Het werkwoord biti (zijn)
Biti heeft een korte vorm die je bijna altijd gebruikt, een lange vorm voor nadruk en korte antwoorden, en een ontkennende vorm.
| kort | ontkennend | lang (nadruk) | |
|---|---|---|---|
| ja | sam | nisam | jesam |
| ti | si | nisi | jesi |
| on / ona / ono | je | nije | jeste |
| mi | smo | nismo | jesmo |
| vi | ste | niste | jeste |
| oni / one | su | nisu | jesu |
- Ja sam Sanne.Ik ben Sanne.
- On je iz Srbije.Hij komt uit Servië.
- Mi nismo umorni.Wij zijn niet moe.
Het voornaamwoord mag weg
De werkwoordsvorm laat al zien wie er bedoeld is, dus het persoonlijk voornaamwoord valt vaak weg. Ja sam umoran en Umoran sam betekenen allebei ik ben moe. Gebruik ja, ti enzovoort vooral voor nadruk of contrast: Ja sam iz Holandije, a on je iz Srbije.
Regel van de tweede plaats
De korte vormen sam, si, je, smo, ste, su kunnen nooit vooraan in de zin staan. Ze komen op de tweede plaats, na het eerste woord of de eerste woordgroep:
- Iz Holandije sam.Ik kom uit Nederland. (niet: Sam iz Holandije)
- Student sam.Ik ben student.
Deze regel komt steeds terug, ook bij andere korte woordjes. Als je hem nu inprent, scheelt dat later veel.
Bijvoeglijke naamwoorden passen zich aan het geslacht aan: een man zegt Umoran sam, een vrouw Umorna sam. Meervoud: umorni. Hetzelfde geldt voor nationaliteiten: Holanđanin (m.) en Holanđanka (v.).
Dialoog
Op een feestje in Belgrado:
Servische mensen reageren vaak verrast en enthousiast als een buitenlander Servisch probeert te spreken. Zelfs een paar woorden levert je veel goodwill op. Wees niet verbaasd als iemand meteen vraagt waarom je de taal leert: zorg dat je daar een zin voor klaar hebt (les 6).
Oefening 2.1 · Vul de juiste vorm van biti in
- Ja student.
- Mi iz Belgije.
- Ona Srpkinja.
- Vi umorni.
- Oni iz Beograda.
- Ti Holanđanin.
Bekijk antwoorden
- sam
- smo
- je
- ste
- su
- si
Oefening 2.2 · Maak ontkennend
- Ja sam umoran.
- On je iz Srbije.
- Mi smo studenti.
- Ti si Belgijanka.
Bekijk antwoorden
- Ja nisam umoran.
- On nije iz Srbije.
- Mi nismo studenti.
- Ti nisi Belgijanka.
Oefening 2.3 · Stel jezelf voor
Schrijf vier of vijf zinnen over jezelf: naam, land, stad, talen. Lees ze daarna hardop.
Bekijk een voorbeeld
- Zdravo! Zovem se Pieter.Hallo! Ik heet Pieter.
- Ja sam Holanđanin, iz Roterdama.Ik ben Nederlander, uit Rotterdam.
- Živim u Amsterdamu.Ik woon in Amsterdam.
- Govorim holandski i engleski. Učim srpski.Ik spreek Nederlands en Engels. Ik leer Servisch.
Les 3
Getallen en prijzen
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| nula | 0 |
| jedan / jedna / jedno | 1 (m. / v. / o.) |
| dva / dve | 2 (m. en o. / v.) |
| tri | 3 |
| četiri | 4 |
| pet | 5 |
| šest | 6 |
| sedam | 7 |
| osam | 8 |
| devet | 9 |
| deset | 10 |
| jedanaest | 11 |
| dvanaest | 12 |
| trinaest | 13 |
| četrnaest | 14 |
| petnaest | 15 |
| šesnaest | 16 |
| sedamnaest | 17 |
| osamnaest | 18 |
| devetnaest | 19 |
| dvadeset | 20 |
| dvadeset jedan | 21 |
| trideset | 30 |
| četrdeset | 40 |
| pedeset | 50 |
| šezdeset | 60 |
| sedamdeset | 70 |
| osamdeset | 80 |
| devedeset | 90 |
| sto | 100 |
| dvesta | 200 |
| trista | 300 |
| četiristo | 400 |
| petsto | 500 |
| hiljada | 1000 |
| dve hiljade | 2000 |
| pet hiljada | 5000 |
| milion | 1.000.000 |
| Koliko? | Hoeveel? |
| Koliko košta? | Hoeveel kost het? |
| Koliko imaš godina? | Hoe oud ben je? (letterlijk: hoeveel jaren heb je?) |
| Imam trideset godina. | Ik ben dertig. |
| dinar | dinar (Servische munt) |
| broj telefona | telefoonnummer |
Uitleg
Zo bouw je getallen
- 11 tot en met 19 eindigen op -naest (letterlijk: op tien).
- Tientallen eindigen op -deset: dvadeset, trideset, pedeset.
- Eerst de tientallen, dan de eenheden. Anders dan in het Nederlands: 21 is dvadeset jedan (twintig een), 47 is četrdeset sedam.
- Honderdtallen: sto, dvesta, trista, četiristo, petsto, šeststo, sedamsto, osamsto, devetsto.
- Duizend is hiljada. In Kroatië hoor je tisuća.
Voorbeeld: 1984 = hiljadu devetsto osamdeset četiri; 2026 = dve hiljade dvadeset šest.
Na een getal verandert het zelfstandig naamwoord
Dit is je eerste kennismaking met naamvallen. Na een getal hangt de vorm van het woord af van het laatste cijfer:
| Getal | koffie (v.) | bier (o.) | dinar (m.) | jaar (v.) |
|---|---|---|---|---|
| 1, 21, 31 ... | jedna kafa | jedno pivo | jedan dinar | jedna godina |
| 2, 3, 4, 22 ... | dve kafe | dva piva | dva dinara | dve godine |
| 5 tot 20, 25 ... | pet kafa | pet piva | pet dinara | pet godina |
Let op: 11 tot en met 14 vallen in de laatste groep (jedanaest godina, četrnaest kafa). In les 9 zie je waarom dit zo werkt; nu volstaat het patroon.
Dialoog
Op de markt:
Servië betaalt met de dinar (RSD), niet met de euro. In Montenegro en Kosovo is de euro wel het betaalmiddel. Op markten (pijaca) wordt contant betaald.
Oefening 3.1 · Schrijf uit
- 17
- 34
- 68
- 99
- 250
- 2026
Bekijk antwoorden
- sedamnaest
- trideset četiri
- šezdeset osam
- devedeset devet
- dvesta pedeset
- dve hiljade dvadeset šest
Oefening 3.2 · Getal + woord
- 3 × kafa
- 7 × kafa
- 2 × pivo
- 10 × pivo
- 4 × godina
- 21 × godina
Bekijk antwoorden
- tri kafe
- sedam kafa
- dva piva
- deset piva
- četiri godine
- dvadeset jedna godina
Oefening 3.3 · Vertaal
- Hoe oud ben je?
- Ik ben vijfentwintig.
- Hoeveel kost het?
- Het kost driehonderd dinar.
Bekijk antwoorden
- Koliko imaš godina?
- Imam dvadeset pet godina.
- Koliko košta?
- Košta trista dinara.
Les 4
Geslacht en bijvoeglijke naamwoorden
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| grad | stad (m.) |
| hleb | brood (m.) |
| prijatelj | vriend (m.) |
| telefon | telefoon (m.) |
| stan | appartement (m.) |
| kuća | huis (v.) |
| žena | vrouw (v.) |
| voda | water (v.) |
| škola | school (v.) |
| ulica | straat (v.) |
| selo | dorp (o.) |
| more | zee (o.) |
| pivo | bier (o.) |
| mleko | melk (o.) |
| veliki / velika / veliko | groot |
| mali / mala / malo | klein |
| dobar / dobra / dobro | goed |
| loš / loša / loše | slecht |
| lep / lepa / lepo | mooi |
| nov / nova / novo | nieuw |
| star / stara / staro | oud |
| skup / skupa / skupo | duur |
| jeftin / jeftina / jeftino | goedkoop |
| hladan / hladna / hladno | koud |
| topao / topla / toplo | warm |
| ovaj / ova / ovo | deze / dit |
| taj / ta / to | die / dat |
| Šta je ovo? | Wat is dit? |
| Ovo je ... | Dit is ... |
Uitleg
Geslacht herken je aan de uitgang
| Geslacht | Eindigt op | Voorbeelden |
|---|---|---|
| mannelijk | medeklinker | grad, hleb, telefon, prijatelj |
| vrouwelijk | -a | kuća, žena, voda, kafa |
| onzijdig | -o of -e | selo, pivo, more, mleko |
Er zijn twee groepen uitzonderingen. Een paar woorden voor mannen eindigen op -a maar zijn mannelijk: tata (papa), deda (opa). En een groep vrouwelijke woorden eindigt op een medeklinker: noć (nacht), stvar (ding), ljubav (liefde), jesen (herfst). Die leer je gewoon apart.
Bijvoeglijke naamwoorden buigen mee
Een bijvoeglijk naamwoord krijgt dezelfde uitgang als het geslacht van het woord waar het bij hoort: -a voor vrouwelijk, -o (of -e) voor onzijdig.
- Ovo je lepa kuća.Dit is een mooi huis.
- Pivo je hladno.Het bier is koud.
- Beograd je veliki grad.Belgrado is een grote stad.
- Kafa je dobra, ali skupa.De koffie is goed, maar duur.
Bij mannelijke woorden hoor je vaak twee vormen: nov en novi. Vuistregel voor nu: vóór het zelfstandig naamwoord gebruik je de vorm op -i (novi telefon, stari grad), na is de korte vorm (Telefon je nov.). Woorden als dobar blijven meestal gewoon dobar: dobar dan.
Valt je iets op aan dobar → dobra en topao → topla? Sommige woorden verliezen een a of veranderen -ao in -l- zodra er een uitgang bij komt. Je leert ze door ze vaak te zien.
Er bestaan geen lidwoorden
Servisch heeft geen de, het of een. Kuća is huis, het huis of een huis; de context bepaalt wat je bedoelt. En Ovo je ... (dit is) gebruik je voor alles: Ovo je moj brat. Ovo je moja kuća.
Meervoud (onderwerpsvorm)
| Geslacht | Regel | Voorbeelden |
|---|---|---|
| mannelijk | + -i; korte woorden + -ovi | telefon → telefoni, prijatelj → prijatelji, grad → gradovi |
| vrouwelijk | -a → -e | žena → žene, kuća → kuće |
| onzijdig | -o/-e → -a | selo → sela, more → mora, pivo → piva |
Twee onregelmatige die je echt nodig hebt: čovek → ljudi (mens → mensen) en dete → deca (kind → kinderen).
Belgrado heet in het Servisch Beograd: witte stad, van beo/bela/belo (wit) en grad (stad). Het oude deel van veel steden heet Stari grad.
Oefening 4.1 · Welk geslacht?
- sok
- kafa
- mleko
- stan
- ulica
- vino
- noć
Bekijk antwoorden
- m.
- v.
- o.
- m.
- v.
- o.
- v. (uitzondering)
Oefening 4.2 · Pas het bijvoeglijk naamwoord aan
- (lep) kuća
- (hladan) pivo
- (nov) telefon
- (skup) kafa
- (mali) selo
- (topao) voda
Bekijk antwoorden
- lepa kuća
- hladno pivo
- novi telefon
- skupa kafa
- malo selo
- topla voda
Oefening 4.3 · Zet in het meervoud
- grad
- žena
- selo
- telefon
- kuća
- dete
Bekijk antwoorden
- gradovi
- žene
- sela
- telefoni
- kuće
- deca
Les 5
Werkwoorden in de tegenwoordige tijd
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| čitati (čitam) | lezen |
| znati (znam) | weten, kennen |
| imati (imam) | hebben |
| gledati (gledam) | kijken |
| slušati (slušam) | luisteren |
| govoriti (govorim) | spreken |
| raditi (radim) | werken, doen |
| učiti (učim) | leren, studeren |
| živeti (živim) | leven, wonen |
| voleti (volim) | houden van, graag doen |
| videti (vidim) | zien |
| piti (pijem) | drinken |
| jesti (jedem) | eten |
| razumeti (razumem) | begrijpen |
| ići (idem) | gaan |
| hteti (hoću) | willen |
| moći (mogu) | kunnen |
| čaj | thee |
| film | film |
| muzika | muziek |
| holandski / engleski | Nederlands / Engels (de taal) |
| i / ali / ili | en / maar / of |
| Šta radiš? | Wat doe je? |
| Nema veze. | Maakt niet uit. |
Uitleg
Drie groepen, één patroon
Het hele werkwoord (infinitief) eindigt bijna altijd op -ti en soms op -ći. In de tegenwoordige tijd vallen werkwoorden in drie groepen, die je herkent aan de ik-vorm: -am, -im of -em. Leer daarom bij elk nieuw werkwoord de ik-vorm mee; dat is waarom die in de woordenlijst tussen haakjes staat.
| -am: čitati | -im: govoriti | -em: piti | |
|---|---|---|---|
| ja | čitam | govorim | pijem |
| ti | čitaš | govoriš | piješ |
| on / ona / ono | čita | govori | pije |
| mi | čitamo | govorimo | pijemo |
| vi | čitate | govorite | pijete |
| oni / one | čitaju | govore | piju |
De uitgangen zijn altijd: -m, -š, (klinker), -mo, -te. Alleen bij zij (mv.) verschilt het per groep: -ju, -e of -u.
Vier onregelmatige werkwoorden die je elke dag gebruikt
| jesti (eten) | ići (gaan) | hteti (willen) | moći (kunnen) | |
|---|---|---|---|---|
| ja | jedem | idem | hoću | mogu |
| ti | jedeš | ideš | hoćeš | možeš |
| on / ona | jede | ide | hoće | može |
| mi | jedemo | idemo | hoćemo | možemo |
| vi | jedete | idete | hoćete | možete |
| oni | jedu | idu | hoće | mogu |
Ontkennen met ne
Zet ne los vóór het werkwoord: Ne govorim srpski. Drie werkwoorden plakken de ontkenning vast:
- imam → nemamik heb → ik heb niet
- hoću → nećuik wil → ik wil niet
- sam → nisamik ben → ik ben niet (les 2)
Er is geen apart woord voor geen: Nemam telefon = ik heb geen telefoon.
Dialoog
Servisch zegt vaak geen ja maar herhaalt het werkwoord: Hoćeš čaj? — Hoću. Voliš li muziku? — Volim. Dat klinkt natuurlijker dan alleen da. Je ziet in de dialoog ook muziku in plaats van muzika; die vorm leer je in les 7.
Oefening 5.1 · Vervoeg
- (govoriti) mi
- (čitati) oni
- (piti) ti
- (imati) vi
- (ići) ja
- (hteti) ona
- (razumeti) oni
- (moći) ti
Bekijk antwoorden
- govorimo
- čitaju
- piješ
- imate
- idem
- hoće
- razumeju
- možeš
Oefening 5.2 · Maak ontkennend
- Imam telefon.
- Hoću čaj.
- Gledam film.
- On razume holandski.
Bekijk antwoorden
- Nemam telefon.
- Neću čaj.
- Ne gledam film.
- On ne razume holandski.
Oefening 5.3 · Vertaal
- Ik spreek Nederlands en Engels.
- Wat doe je?
- Wij kijken een film.
- Ze (mv.) drinken thee.
- Ik begrijp het niet.
Bekijk antwoorden
- Govorim holandski i engleski.
- Šta radiš?
- Gledamo film.
- Oni piju čaj.
- Ne razumem.
Les 6
Vragen stellen
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| šta | wat |
| ko | wie |
| gde | waar |
| kuda | waarheen |
| odakle | waarvandaan |
| kada (kad) | wanneer |
| kako | hoe |
| zašto | waarom |
| koliko | hoeveel |
| koji / koja / koje | welke |
| čiji / čija / čije | van wie |
| zato što | omdat |
| da li ...? | (vraagwoordje voor ja/nee-vragen) |
| možda | misschien |
| naravno | natuurlijk |
| tačno | klopt, precies |
| sve | alles |
| opet | weer, opnieuw |
| Možete li da ponovite? | Kunt u dat herhalen? |
Uitleg
Drie manieren voor een ja/nee-vraag
- Govoriš engleski?1. Alleen intonatie omhoog: spreektaal.
- Da li govoriš engleski?2. Da li vooraan: altijd goed, de veiligste keuze.
- Govoriš li engleski?3. Werkwoord vooraan, dan li: netjes en heel gebruikelijk.
Met biti gebruik je bij manier 3 de lange vorm: Jesi li umoran? (Ben je moe?). Bij manier 2 gewoon de korte: Da li si umoran?
Kort antwoorden
Antwoord met het werkwoord, zoals je in les 5 zag. Bij biti gebruik je hier de lange vorm, omdat een kort woordje niet alleen kan staan:
- Jesi li umorna? — Jesam. / Nisam.Ben je moe? — Ja. / Nee.
- Da li razumeš? — Razumem.Begrijp je het? — Ja.
Vraagwoorden en gde tegenover kuda
Het vraagwoord staat vooraan, de rest van de zin volgt gewoon: Gde živiš? Kako se kaže ...? Zašto učiš srpski? In formeel Servisch vraag je met gde naar een plek (waar ben je?) en met kuda naar een richting (waar ga je heen?). In de spreektaal hoor je vaak ook Gde ideš?
Dialoog
Zie je waar je staat in zato što je moj dečko Srbin? De regel van de tweede plaats geldt ook in een bijzin: het korte woordje komt direct na het voegwoord zato što. Een Nederlander zou mijn vriend is willen zeggen, maar het Servisch zet je naar voren.
Oefening 6.1 · Maak er een vraag van, op twee manieren
- Ti govoriš engleski.
- Vi imate čaj.
- On razume srpski.
- Ti si umoran.
Bekijk antwoorden
- Da li govoriš engleski? / Govoriš li engleski?
- Da li imate čaj? / Imate li čaj?
- Da li on razume srpski? / Razume li srpski?
- Da li si umoran? / Jesi li umoran?
Oefening 6.2 · Kies het vraagwoord
- se zoveš? (hoe)
- živiš? (waar)
- je to? (wie)
- košta kafa? (hoeveel)
- učiš srpski? (waarom)
- si? (waarvandaan)
Bekijk antwoorden
- Kako
- Gde
- Ko
- Koliko
- Zašto
- Odakle
Oefening 6.3 · Antwoord kort met het werkwoord
- Da li govoriš holandski? (ja)
- Jesi li umorna? (nee)
- Imaš li telefon? (ja)
- Hoćeš li kafu? (nee)
Bekijk antwoorden
- Govorim.
- Nisam.
- Imam.
- Neću.
Les 7
Naamvallen en de accusatief
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| brat | broer |
| sestra | zus |
| knjiga | boek |
| kafa | koffie |
| Srbija | Servië |
| posao | werk, baan |
| čekati (čekam) | wachten (op) |
| tražiti (tražim) | zoeken |
| kupovati (kupujem) | kopen |
| u + acc. | naar (binnen in) |
| na + acc. | naar (op, naar een activiteit) |
| za + acc. | voor |
| Volim te. | Ik hou van je. |
| Ovo je za tebe. | Dit is voor jou. |
Uitleg
Wat zijn naamvallen?
In het Nederlands laat de woordvolgorde zien wie wat doet: Ana ziet Marko is iets anders dan Marko ziet Ana. Het Servisch doet dat met uitgangen. Daardoor is de woordvolgorde vrijer. Het Servisch heeft zeven naamvallen:
| Naamval | Vraag | Gebruik (o.a.) | Les |
|---|---|---|---|
| Nominatief | wie? wat? | onderwerp; woordenboekvorm | 1–6 |
| Genitief | van wie? waaruit? | na uit, van, zonder, tot; hoeveelheden | 9 |
| Datief | aan wie? | meewerkend voorwerp; ik vind ... leuk | 16 |
| Accusatief | wie? wat? waarheen? | lijdend voorwerp; richting | 7 |
| Vocatief | (aanspreken) | iemand roepen of aanspreken | 7 |
| Instrumentaal | met wie? waarmee? | samen met; vervoermiddel | 15 |
| Locatief | waar? waarover? | plaats; over | 8 |
De accusatief (lijdend voorwerp)
| Soort woord | Regel | Voorbeeld |
|---|---|---|
| vrouwelijk op -a | -a → -u | kafa → Pijem kafu. |
| mannelijk, ding | geen verandering | film → Gledam film. |
| mannelijk, levend | + -a | brat → Imam brata. |
| onzijdig | geen verandering | pivo → Pijem pivo. |
| vrouwelijk op medeklinker | geen verandering | noć → Laku noć. |
Nu snap je ook Laku noć: het is een wens (ik wens je een lichte nacht), dus accusatief, en het bijvoeglijk naamwoord laka wordt laku. Vrouwelijke bijvoeglijke naamwoorden krijgen ook -u: Pijem hladnu vodu. Mannelijke levende: Imam dobrog prijatelja.
In het meervoud: mannelijk -e (gradove, prijatelje), vrouwelijk -e (žene), onzijdig -a (sela).
Persoonlijke voornaamwoorden
| Onderwerp | lang (nadruk) | kort (normaal) |
|---|---|---|
| ja | mene | me |
| ti | tebe | te |
| on / ono | njega | ga |
| ona | nju | je |
| mi | nas | nas |
| vi | vas | vas |
| oni / one | njih | ih |
De korte vormen volgen de regel van de tweede plaats: Volim te. Vidim ga. Čekam vas. De lange vormen gebruik je voor nadruk en na voorzetsels: Ovo je za tebe. Čekam tebe, ne njega!
Richting: u en na + accusatief
- Idem u grad.Ik ga naar de stad.
- Idemo u Srbiju.We gaan naar Servië.
- Ideš na posao?Ga je naar je werk?
Spreek je iemand aan, dan verandert de naam soms. Mannelijke namen op een medeklinker krijgen meestal -e: Milan → Milane!, Petar → Petre!. Vrouwelijke namen op -a blijven meestal gelijk: Ana! Handige vaste vormen: gospodine (meneer!), gospođo (mevrouw!), druže (makker!).
Dialoog
Oefening 7.1 · Zet het woord in de accusatief
- Pijem (voda).
- Čitam (knjiga).
- Volim (Srbija).
- Imam (brat).
- Gledam (film).
- Čekam (Marko).
- Kupujem (hleb).
Bekijk antwoorden
- Pijem vodu.
- Čitam knjigu.
- Volim Srbiju.
- Imam brata.
- Gledam film.
- Čekam Marka.
- Kupujem hleb.
Oefening 7.2 · Vervang door een kort voornaamwoord
- Vidim Anu.
- Čekam Marka.
- Volim tebe.
- Gledam film.
Bekijk antwoorden
- Vidim je.
- Čekam ga.
- Volim te.
- Gledam ga.
Oefening 7.3 · Waarheen?
- Idem u (škola).
- Idemo u (Srbija).
- Ona ide na (posao).
- Idete u (grad)?
Bekijk antwoorden
- u školu
- u Srbiju
- na posao
- u grad
Les 8
Waar? De locatief
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| restoran | restaurant |
| prodavnica | winkel |
| pijaca | markt |
| plaža | strand |
| planina | berg, gebergte |
| reka | rivier |
| centar | centrum |
| kuhinja | keuken |
| soba | kamer |
| fakultet | faculteit, universiteit |
| stanovati (stanujem) | wonen (in een woning) |
| pričati (pričam) | praten, vertellen |
| u + loc. | in |
| na + loc. | op, aan, bij |
| o + loc. | over |
| na poslu | op het werk |
| kod kuće | thuis |
Uitleg
Uitgangen van de locatief (enkelvoud)
| Soort woord | Regel | Voorbeeld |
|---|---|---|
| mannelijk | + -u | Beograd → u Beogradu; restoran → u restoranu |
| onzijdig | -o/-e → -u | selo → u selu; more → na moru |
| vrouwelijk op -a | -a → -i | kuća → u kući; Srbija → u Srbiji |
Bijvoeglijke naamwoorden krijgen -om (m./o.) of -oj (v.): u Novom Sadu, u velikom gradu, u lepoj kući.
Klankwissel bij -ki, -gi, -hi
Vóór de uitgang -i worden k, g, h in vrouwelijke woorden c, z, s. Zo is het makkelijker uit te spreken:
- reka → na recirivier → aan de rivier
- knjiga → u knjiziboek → in het boek
- Amerika → u AmericiAmerika → in Amerika
U of na?
U betekent in, binnen iets: een stad, land, gebouw, kamer. Na betekent op of aan: open ruimtes, oppervlakken en activiteiten. Sommige combinaties moet je gewoon leren:
- u gradu, u Srbiji, u restoranu, u sobiin de stad, in Servië, in het restaurant, in de kamer
- na poslu, na pijaci, na plaži, na fakultetu, na moruop het werk, op de markt, op het strand, op de universiteit, aan zee
Waarheen of waar? Accusatief of locatief
Dit is een van de belangrijkste regels van het Servisch. Na u en na kies je:
| Waarheen? (accusatief) | Waar? (locatief) |
|---|---|
| Idem u školu. | Ja sam u školi. |
| Idemo na plažu. | Mi smo na plaži. |
| Putujem u Srbiju. | Živim u Srbiji. |
| Ide na posao. | On je na poslu. |
Na o (over) volgt altijd de locatief: Pričamo o filmu. Čitam o Srbiji.
Dialoog
Belgrado ligt waar de Sava uitmondt in de Dunav (Donau). Op zomeravonden zitten veel inwoners van Belgrado op de splavovi: drijvende cafés en clubs na reci, aan de rivier.
Oefening 8.1 · Waar?
- Ja sam u (Beograd).
- Živimo u (Holandija).
- Ona je na (posao).
- Kafa je u (kuhinja).
- Čitam o (Srbija).
- Kuća je na (reka).
- Stanujem u (Novi Sad).
Bekijk antwoorden
- u Beogradu
- u Holandiji
- na poslu
- u kuhinji
- o Srbiji
- na reci
- u Novom Sadu
Oefening 8.2 · Waarheen of waar?
- Idem u (prodavnica).
- Ja sam u (prodavnica).
- Idemo na (pijaca).
- Kupujem voće na (pijaca). (voće = fruit)
Bekijk antwoorden
- u prodavnicu
- u prodavnici
- na pijacu
- na pijaci
Les 9
Van, uit, zonder: de genitief
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| iz | uit |
| od | van, vanaf, sinds |
| do | tot, tot aan |
| bez | zonder |
| kod | bij (iemand thuis) |
| posle | na (tijd) |
| pre | voor (tijd) |
| pored | naast |
| šećer | suiker |
| čaša | glas |
| flaša | fles |
| malo | een beetje, weinig |
| mnogo / puno | veel |
| vreme (gen. vremena) | tijd; weer |
| ljudi | mensen |
| minut | minuut |
| nema + gen. | er is geen |
| Nemam vremena. | Ik heb geen tijd. |
Uitleg
Uitgangen van de genitief
| Soort woord | Enkelvoud | Meervoud |
|---|---|---|
| mannelijk | grad → grada | gradova |
| onzijdig | selo → sela | sela |
| vrouwelijk op -a | žena → žene | žena |
| vrouwelijk op medeklinker | noć → noći | noći |
Kijk terug naar les 3: dva piva en dve kafe zijn genitief enkelvoud, pet piva en pet kafa genitief meervoud. Daarom veranderen woorden na getallen.
Wanneer gebruik je de genitief?
- Ja sam iz Utrehta.Na voorzetsels: iz, od, do, bez, kod, posle, pre, pored
- Kafa bez šećera, molim.Koffie zonder suiker, alstublieft.
- Večeras sam kod Marka.Vanavond ben ik bij Marko.
- čaša vode, flaša vina, malo hlebaNa hoeveelheden: een glas water, een fles wijn, een beetje brood
- centar gradaBezit en van: het centrum van de stad
- Nema problema. Nema hleba.Na nema: geen probleem; er is geen brood.
Ima betekent ook er is: Ima kafe? (Is er koffie?). Het tegendeel is nema met genitief: Nema kafe. (Er is geen koffie.) Je hoort dit dagelijks in winkels en cafés.
Dialoog
kifla = zacht broodje, nažalost = helaas. Let op četiri kifle (2–4) en ima kifli (genitief meervoud).
Oefening 9.1 · Genitief na een voorzetsel of hoeveelheid
- kafa bez (šećer)
- Ja sam iz (Utreht).
- čaša (voda)
- Idem do (centar).
- posle (posao) (let op: posao → posla)
- kod (sestra)
Bekijk antwoorden
- bez šećera
- iz Utrehta
- čaša vode
- do centra
- posle posla
- kod sestre
Oefening 9.2 · Er is geen ...
- Nema (hleb).
- Nema (kafa).
- Nemam (vreme).
- Nema (problem).
Bekijk antwoorden
- Nema hleba.
- Nema kafe.
- Nemam vremena.
- Nema problema.
Oefening 9.3 · Getallen
- pet (dinar)
- dve (kafa)
- deset (minut)
- tri (pivo)
Bekijk antwoorden
- pet dinara
- dve kafe
- deset minuta
- tri piva
Les 10
Familie en bezit
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| porodica | familie, gezin |
| majka / mama | moeder / mama |
| otac / tata | vader / papa |
| roditelji | ouders |
| sin | zoon |
| ćerka | dochter |
| dete / deca | kind / kinderen |
| deda | opa |
| baka | oma |
| muž | echtgenoot |
| žena / supruga | echtgenote |
| dečko / devojka | vriend / vriendin (relatie); jongen / meisje |
| ujak | oom (broer van moeder) |
| stric | oom (broer van vader) |
| tetka | tante |
| rođak / rođaka | neef / nicht (kind van oom of tante) |
| moj / moja / moje | mijn |
| tvoj / tvoja / tvoje | jouw |
| njegov / njegova / njegovo | zijn |
| njen / njena / njeno | haar |
| naš / naša / naše | ons, onze |
| vaš / vaša / vaše | jullie, uw |
| njihov / njihova / njihovo | hun |
| oženjen / udata | getrouwd (man / vrouw) |
Uitleg
Bezittelijke voornaamwoorden buigen als bijvoeglijke naamwoorden
Het bezittelijk voornaamwoord past zich aan het bezit aan, niet aan de bezitter: moj brat, moja sestra, moje dete, moji roditelji. Ook een vrouw zegt dus moj muž.
Njegov (zijn) en njen (haar) volgen de bezitter én buigen mee met het bezit: njegova sestra (zijn zus), njen brat (haar broer).
| Naamval | m. | v. | o. |
|---|---|---|---|
| nominatief | moj brat | moja sestra | moje dete |
| accusatief | mog brata | moju sestru | moje dete |
| locatief | o mom bratu | o mojoj sestri | o mom detetu |
Het woordje svoj
Hoort het bezit bij het onderwerp van de zin, dan gebruiken Serviërs vaak svoj (eigen) in plaats van moj, tvoj enzovoort: Volim svoju porodicu. (Ik hou van mijn familie.) Bij zijn en haar is het verplicht om verwarring te voorkomen: Marko voli svoju sestru (zijn eigen zus) tegenover Marko voli njegovu sestru (de zus van een ander).
Dialoog
Foto's bekijken:
Familie speelt een grote rol in Servië. Veel families vieren elk jaar hun slava: het feest van de beschermheilige van de familie, met eten, gasten en een speciale cake (slavski kolač). Word je uitgenodigd voor een slava, dan is dat een eer.
Oefening 10.1 · Juiste vorm van moj
- sestra
- otac
- dete
- roditelji
- Volim mamu.
Bekijk antwoorden
- moja
- moj
- moje
- moji
- moju / svoju
Oefening 10.2 · Vertaal
- Dit is mijn moeder.
- Zijn broer woont in Belgrado.
- Hun huis is groot.
- Ik heb een zus en twee broers.
- Is je oma thuis?
Bekijk antwoorden
- Ovo je moja majka. / Ovo je moja mama.
- Njegov brat živi u Beogradu.
- Njihova kuća je velika.
- Imam jednu sestru i dva brata.
- Da li je tvoja baka kod kuće?
Oefening 10.3 · Schrijf over je familie
Schrijf vijf zinnen: wie hoort er bij je familie, hoe heten ze, waar wonen ze?
Bekijk een voorbeeld
- Moja porodica nije velika.Mijn familie is niet groot.
- Imam jednog brata. Zove se Daan.Ik heb één broer. Hij heet Daan.
- Moji roditelji žive u Eindhovenu.Mijn ouders wonen in Eindhoven.
- Moja baka ima osamdeset godina.Mijn oma is tachtig.
Les 11
Tijd, dagen en weer
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| ponedeljak | maandag |
| utorak | dinsdag |
| sreda | woensdag |
| četvrtak | donderdag |
| petak | vrijdag |
| subota | zaterdag |
| nedelja | zondag; week |
| januar, februar, mart, april | januari, februari, maart, april |
| maj, jun, jul, avgust | mei, juni, juli, augustus |
| septembar, oktobar, novembar, decembar | september, oktober, november, december |
| proleće / leto / jesen / zima | lente / zomer / herfst / winter |
| danas / sutra / juče | vandaag / morgen / gisteren |
| jutro / podne / veče / noć | ochtend / middag (12 uur) / avond / nacht |
| ujutru / popodne / uveče | 's ochtends / 's middags / 's avonds |
| sada | nu |
| uvek / često / ponekad / nikad | altijd / vaak / soms / nooit |
| sat / sata / sati | uur (1 / 2–4 / 5+) |
| pola | half |
| Koliko je sati? | Hoe laat is het? |
| U koliko sati? | Om hoe laat? |
| Kakvo je vreme? | Wat voor weer is het? |
| Lepo je vreme. | Het is mooi weer. |
| Pada kiša. / Pada sneg. | Het regent. / Het sneeuwt. |
| Hladno je. / Toplo je. / Vruće je. | Het is koud. / warm. / heet. |
Uitleg
Hoe laat is het?
Gebruik je kennis uit les 3: jedan sat, dva sata, pet sati.
- Sada je tri sata.Het is nu drie uur.
- Osam i petnaest. / Osam i četvrt.Kwart over acht.
- Pola osam.Half acht (7:30). Precies zoals in het Nederlands!
- Petnaest do devet. / Četvrt do devet.Kwart voor negen.
- Vidimo se u osam.Tot om acht uur.
In dienstregelingen en officiële taal is de 24-uursklok gewoon: Voz polazi u dvadeset sati. (De trein vertrekt om 20 uur.)
Op een dag, in een maand
- u ponedeljak, u petak, u subotuu + accusatief: op maandag, op vrijdag, op zaterdag
- u januaru, u maju, u avgustuu + locatief: in januari, in mei, in augustus
- leti, zimi, na proleće, na jesen's zomers, 's winters, in de lente, in de herfst
Dagen en maanden schrijf je met een kleine letter.
Dubbele ontkenning
In het Servisch staat er naast nooit, niemand, niets ook nog ne. Twee ontkenningen maken hier geen bevestiging, ze versterken elkaar:
- Nikad ne pijem kafu.Ik drink nooit koffie.
- Niko ne razume.Niemand begrijpt het.
- Ništa ne vidim. / Ne vidim ništa.Ik zie niets.
Dialoog
Kalemegdan is het park rond de oude vesting van Belgrado, met uitzicht op de samenvloeiing van Sava en Donau. Serviërs gaan soepel om met tijd: een afspraak om half vier betekent vaak rond half vier. Een woord dat je veel hoort: polako, rustig aan.
Oefening 11.1 · Koliko je sati?
- 3:00
- 7:30
- 10:15
- 12:00
- 17:45
Bekijk antwoorden
- Tri sata.
- Pola osam.
- Deset i petnaest. / Deset i četvrt.
- Podne. / Dvanaest sati.
- Petnaest do šest. / Četvrt do šest. / Sedamnaest i četrdeset pet.
Oefening 11.2 · Wanneer?
- op maandag
- in mei
- op vrijdag
- 's winters
- op zaterdagavond
Bekijk antwoorden
- u ponedeljak
- u maju
- u petak
- zimi
- u subotu uveče
Oefening 11.3 · Dubbele ontkenning
- Ik drink nooit bier.
- Niemand is thuis.
- Ik begrijp niets.
Bekijk antwoorden
- Nikad ne pijem pivo.
- Niko nije kod kuće.
- Ništa ne razumem. / Ne razumem ništa.
Les 12
Eten en drinken
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| jelovnik | menukaart |
| konobar / konobarica | ober / serveerster |
| račun | rekening |
| doručak / ručak / večera | ontbijt / lunch / avondeten |
| domaća kafa | Servische koffie (gekookt, met drab) |
| belo vino / crno vino | witte wijn / rode wijn |
| rakija | vruchtenbrandewijn |
| sok | sap |
| meso | vlees |
| piletina | kip (vlees) |
| riba | vis |
| povrće / voće | groente / fruit |
| sir | kaas |
| salata | salade |
| supa / čorba | heldere soep / gebonden soep |
| ćevapi | gegrilde gehaktrolletjes |
| pljeskavica | gegrilde gehaktburger |
| ukusno | lekker |
| želeti (želim) | wensen, willen |
| morati (moram) | moeten |
| platiti (platim) | betalen |
| dobiti (dobijem) | krijgen |
| Hteo bih ... / Htela bih ... | Ik zou graag ... (man / vrouw) |
| Račun, molim. | De rekening, alstublieft. |
| Mogu li da platim karticom? | Kan ik met de kaart betalen? |
| Ja sam vegetarijanac / vegetarijanka. | Ik ben vegetariër (m. / v.). |
| Može. | Dat kan. / Prima. |
Uitleg
Willen, kunnen, moeten: de da-constructie
Na werkwoorden als hteti, moći, morati, želeti, voleti gebruikt het Servisch in Servië meestal da + tegenwoordige tijd, waar het Nederlands een infinitief heeft. Beide werkwoorden zijn vervoegd:
- Hoću da jedem.Ik wil eten. (letterlijk: ik wil dat ik eet)
- Moram da idem.Ik moet gaan.
- Mogu li da platim?Kan ik betalen?
- Volim da kuvam.Ik kook graag.
- Šta želite da pijete?Wat wilt u drinken?
In Kroatië en in schrijftaal hoor je ook de infinitief: Hoću jesti. Beide zijn juist; in Servië klinkt de da-vorm natuurlijker.
Bestellen = accusatief
Wat je bestelt is lijdend voorwerp, dus accusatief, ook als het werkwoord wegvalt: Jednu kafu, molim. Jednu šopsku salatu i dva piva.
Beleefd vragen: hteo bih
Hteo bih (man) en Htela bih (vrouw) betekenen ik zou graag willen. Leer het als vaste uitdrukking: Htela bih čašu vode.
Vooruitblik: sa + instrumentaal
In kafa sa mlekom (koffie met melk) en platiti karticom (met de kaart betalen) zie je al de instrumentaal (les 15). Leer deze twee nu als vaste combinaties.
Dialoog
In een kafana (traditioneel restaurant):
Šopska salata is tomaat, komkommer, paprika en ui met geraspte witte kaas erover. Bij grillgerechten krijg je vaak kajmak (romige zuivel) en ajvar (paprikaspread). Fooi: het bedrag afronden of zo'n tien procent geven is gebruikelijk. Gasten bij iemand thuis krijgen vaak eerst rakija of zoete slatko aangeboden; weigeren mag, maar neem dan wel iets anders.
Oefening 12.1 · Bestel
- één koffie met melk
- twee bier
- een rode wijn
- een glas water
- de rekening
Bekijk antwoorden
- Jednu kafu sa mlekom, molim.
- Dva piva, molim.
- Jedno crno vino, molim.
- Čašu vode, molim.
- Račun, molim.
Oefening 12.2 · Da-constructie
- Ik wil eten.
- Ik moet gaan.
- Kan ik met de kaart betalen?
- Wij willen water drinken.
- Wat wil je (inf.) eten?
Bekijk antwoorden
- Hoću da jedem.
- Moram da idem.
- Mogu li da platim karticom?
- Hoćemo da pijemo vodu.
- Šta hoćeš da jedeš?
Oefening 12.3 · Vertaal
- Ik ben vegetariër (v.).
- Ik eet geen vlees.
- Het is erg lekker!
- Ik zou graag (m.) een salade willen.
Bekijk antwoorden
- Ja sam vegetarijanka.
- Ne jedem meso.
- Baš je ukusno! / Vrlo je ukusno!
- Hteo bih salatu.
Les 13
Verleden tijd
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| juče | gisteren |
| prekjuče | eergisteren |
| prošle nedelje | vorige week |
| prošle godine | vorig jaar |
| pre dva dana | twee dagen geleden |
| za vikend | in het weekend |
| već | al |
| još | nog |
| putovati (putujem) | reizen |
| pisati / napisati | schrijven / opschrijven (af) |
| čitati / pročitati | lezen / uitlezen |
| piti / popiti | drinken / opdrinken |
| jesti / pojesti | eten / opeten |
| kupovati / kupiti | (aan het) kopen / kopen (af) |
| gledati / pogledati | kijken / bekijken |
| učiti / naučiti | leren / geleerd hebben |
| dolaziti / doći | (geregeld) komen / aankomen |
Uitleg
Zo maak je de verleden tijd
De Servische verleden tijd lijkt op de Nederlandse voltooide tijd: hulpwerkwoord + deelwoord. Het hulpwerkwoord is de korte vorm van biti (sam, si, je ...). Het deelwoord (de l-vorm) maak je zo: haal -ti van de infinitief en voeg toe:
| m. | v. | o. | mv. m. | mv. v. | |
|---|---|---|---|---|---|
| uitgang | -o | -la | -lo | -li | -le |
| čitati | čitao | čitala | čitalo | čitali | čitale |
| govoriti | govorio | govorila | govorilo | govorili | govorile |
| živeti | živeo | živela | živelo | živeli | živele |
Het deelwoord past zich aan het geslacht van het onderwerp aan. Een man zegt Bio sam u Beogradu, een vrouw Bila sam u Beogradu.
| man | vrouw | |
|---|---|---|
| ja | čitao sam | čitala sam |
| ti | čitao si | čitala si |
| on / ona | čitao je | čitala je |
| mi | čitali smo | čitale smo |
| vi | čitali ste | čitale ste |
| oni / one | čitali su | čitale su |
Voor een groep met minstens één man gebruik je de mannelijke vorm (čitali).
Onregelmatige deelwoorden
| Infinitief | m. | v. |
|---|---|---|
| biti | bio | bila |
| ići | išao | išla |
| doći | došao | došla |
| jesti | jeo | jela |
| moći | mogao | mogla |
| hteti | hteo | htela |
| reći (zeggen) | rekao | rekla |
Woordvolgorde, ontkenning en vragen
- Juče sam bio u Beogradu.sam op de tweede plaats. Gisteren was ik in Belgrado.
- Bio sam u Beogradu.Zonder ja: deelwoord voorop.
- Nisam bio u Beogradu.Ontkenning: nisam, nisi, nije ...
- Da li si bila u Nišu? / Jesi li bila u Nišu?Ben je (v.) in Niš geweest?
Aspect: bezig zijn of afmaken
De meeste Servische werkwoorden bestaan in paren. Het onvoltooide werkwoord beschrijft een handeling die bezig is, herhaald wordt of waarvan het resultaat er niet toe doet. Het voltooide werkwoord beschrijft een afgeronde handeling met een resultaat. Vaak is de voltooide vorm gemaakt met een voorvoegsel: čitati → pročitati.
- Juče sam čitao knjigu.Gisteren las ik in een boek (ik was bezig).
- Juče sam pročitao knjigu.Gisteren heb ik het boek uitgelezen (het is af).
- Pila sam kafu.Ik zat koffie te drinken.
- Popila sam kafu.Ik heb mijn koffie op.
Voor nu is het genoeg om de paren te herkennen. Gebruik bij twijfel de onvoltooide vorm; dat is bijna nooit helemaal fout.
Dialoog
Boven Novi Sad, aan de Donau, ligt de Petrovaradinska tvrđava. Elke zomer is daar het muziekfestival EXIT. De klok op de toren heeft omgekeerde wijzers: de kleine wijzer geeft de minuten aan, zodat schippers op de rivier van ver de uren konden lezen.
Oefening 13.1 · Maak de verleden tijd
- ja (man), čitati
- ona, piti
- mi (gemengd), ići
- vi (gemengd), živeti
- ti (vrouw), raditi
- oni, jesti
Bekijk antwoorden
- čitao sam
- pila je
- išli smo
- živeli ste
- radila si
- jeli su
Oefening 13.2 · Zet in de verleden tijd
- Ja radim u Beogradu. (je bent een vrouw)
- Mi pijemo kafu.
- Ona ide u školu.
- On nije kod kuće.
Bekijk antwoorden
- Radila sam u Beogradu.
- Pili smo kafu.
- Išla je u školu.
- On nije bio kod kuće.
Oefening 13.3 · Onvoltooid of voltooid?
- Ik heb het hele boek uitgelezen. (man)
- Gisteren keek ik de hele avond tv. (vrouw)
- Ik heb een kaartje gekocht. (man)
- Hij heeft zijn bier op.
Bekijk antwoorden
- Pročitao sam celu knjigu.
- Juče sam celo veče gledala televiziju.
- Kupio sam kartu.
- Popio je pivo.
Les 14
Toekomende tijd
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| prekosutra | overmorgen |
| sledeće nedelje | volgende week |
| sledeće godine | volgend jaar |
| sledećeg leta | volgende zomer |
| uskoro | binnenkort |
| kasnije | later |
| odmor | vakantie |
| posetiti (posetim) | bezoeken |
| planirati (planiram) | plannen |
| ostati (ostanem) | blijven |
| Videćemo. | We zullen zien. |
| Biće lepo vreme. | Het wordt mooi weer. |
Uitleg
Hulpwerkwoord ću + infinitief
De toekomende tijd maak je met korte vormen van hteti (willen) plus de infinitief, zoals het Engelse will:
| met voornaamwoord | zonder voornaamwoord | ontkennend | |
|---|---|---|---|
| ja | ja ću čitati | čitaću | neću čitati |
| ti | ti ćeš čitati | čitaćeš | nećeš čitati |
| on / ona | on će čitati | čitaće | neće čitati |
| mi | mi ćemo čitati | čitaćemo | nećemo čitati |
| vi | vi ćete čitati | čitaćete | nećete čitati |
| oni | oni će čitati | čitaće | neće čitati |
- ću mag niet vooraan staan (regel van de tweede plaats). Begin je met het werkwoord, dan valt de -ti weg en plak je alles aan elkaar: čitati + ću = čitaću.
- Werkwoorden op -ći schrijf je los: Ići ću u grad. Doći ću sutra.
- In Servië hoor je ook vaak ću da + tegenwoordige tijd: Ja ću da čitam. Dat is gewone spreektaal.
- Biti in de toekomende tijd: biću, bićeš, biće, bićemo, bićete, biće.
Vragen
- Da li ćeš doći?Kom je?
- Hoćeš li doći?Kom je? (lange vorm met li)
- Šta ćeš raditi sutra?Wat ga je morgen doen?
Dialoog
Zlatibor is een berggebied in het westen van Servië, populair in zomer en winter. Bekend van daar: pršut (gedroogde ham) en komplet lepinja, een broodje met kajmak, ei en braadvet uit de oven.
Oefening 14.1 · Maak de toekomende tijd (zonder voornaamwoord)
- ja, čitati
- mi, putovati
- ona, doći
- oni, biti
- ti, raditi
Bekijk antwoorden
- Čitaću.
- Putovaćemo.
- Doći će.
- Biće.
- Radićeš.
Oefening 14.2 · Maak ontkennend
- Ići ću u Beograd.
- Biće hladno.
- Mi ćemo doći.
Bekijk antwoorden
- Neću ići u Beograd.
- Neće biti hladno.
- Nećemo doći.
Oefening 14.3 · Jouw plannen
Schrijf vier zinnen over wat je volgende zomer gaat doen.
Bekijk een voorbeeld
- Sledećeg leta ću putovati u Srbiju.Volgende zomer reis ik naar Servië.
- Ostaću deset dana.Ik blijf tien dagen.
- Posetiću Beograd i Novi Sad.Ik bezoek Belgrado en Novi Sad.
- Govoriću samo srpski!Ik ga alleen Servisch spreken!
Les 15
Onderweg: de instrumentaal
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| autobus | bus |
| voz | trein |
| tramvaj | tram |
| taksi | taxi |
| kola (mv.) / auto | auto |
| avion | vliegtuig |
| stanica | halte, station |
| železnička stanica | treinstation |
| aerodrom | vliegveld |
| karta | kaartje; kaart |
| povratna karta | retourtje |
| trg | plein |
| levo / desno / pravo | links / rechts / rechtdoor |
| blizu / daleko | dichtbij / ver |
| ovde / tamo | hier / daar |
| peške | te voet |
| apoteka | apotheek |
| menjačnica | wisselkantoor |
| toalet | toilet |
| polaziti (polazi) | vertrekken |
| stići (stignem) | aankomen, (ergens) komen |
| Izvinite, gde je ...? | Pardon, waar is ...? |
| Kako da stignem do centra? | Hoe kom ik in het centrum? |
| Da li je daleko? | Is het ver? |
| Uzeću ovo. | Ik neem dit. |
Uitleg
De instrumentaal: waarmee en met wie?
| Soort woord | Regel | Voorbeeld |
|---|---|---|
| mannelijk / onzijdig | + -om | autobus → autobusom; voz → vozom |
| na zachte medeklinker (j, lj, nj, č, ć, š, ž ...) | + -em | prijatelj → prijateljem; taksi → taksijem |
| vrouwelijk op -a | -a → -om | sestra → sestrom; kartica → karticom |
- Idem autobusom. Putujemo vozom.Vervoermiddel, zonder voorzetsel: ik ga met de bus, we reizen met de trein.
- Idem u bioskop sa sestrom.Samen met, met s / sa: ik ga met mijn zus naar de bioscoop.
- Platiću karticom.Middel: ik betaal met de kaart.
Kola (auto) is meervoud: Idem kolima. Voor s/sa: sa vóór woorden die met s, z, š, ž beginnen en vóór mnom; anders mag beide.
| met ... | instrumentaal |
|---|---|
| mij | sa mnom |
| jou | sa tobom |
| hem / haar | s njim / s njom |
| ons / jullie | s nama / s vama |
| hen | s njima |
Waar precies? Plaatswoorden met genitief
pored banke (naast de bank), ispred hotela (voor het hotel), iza crkve (achter de kerk), preko puta stanice (tegenover het station). Herhaling van les 9: na deze woorden volgt de genitief.
Dialoog
Aan het loket:
Tussen Belgrado en Novi Sad rijdt sinds een paar jaar een snelle trein, de Soko (valk). Voor de rest van het land is de intercitybus vaak de handigste keuze. Toiletten in stations zijn soms betaald: houd wat munten klaar.
Oefening 15.1 · Waarmee of met wie?
- Idem (autobus).
- Putujemo (voz).
- Dolazim (avion).
- Idem u grad sa (prijatelj).
- Pijem čaj sa (limun). (limun = citroen)
- Platiću (kartica).
Bekijk antwoorden
- autobusom
- vozom
- avionom
- sa prijateljem
- sa limunom
- karticom
Oefening 15.2 · Voornaamwoorden
- Ideš li sa (ja)?
- Idem u bioskop sa (ona).
- Pričamo sa (oni).
Bekijk antwoorden
- Ideš li sa mnom?
- Idem u bioskop s njom.
- Pričamo s njima.
Oefening 15.3 · Vertaal
- Pardon, waar is het toilet?
- Ga rechtdoor en dan links. (form.)
- Is het ver?
- Eén kaartje naar Niš, alstublieft.
Bekijk antwoorden
- Izvinite, gde je toalet?
- Idite pravo, pa levo.
- Da li je daleko?
- Jednu kartu za Niš, molim.
Les 16
Sviđa mi se: de datief
Woorden en zinnen
| Servisch | Nederlands |
|---|---|
| Sviđa mi se ... | Ik vind ... leuk (letterlijk: ... bevalt mij) |
| Treba mi ... | Ik heb ... nodig |
| Žao mi je. | Het spijt me. |
| Hladno mi je. | Ik heb het koud. |
| Toplo mi je. | Ik heb het warm. |
| Dosadno mi je. | Ik verveel me. |
| Lepo mi je. | Ik heb het fijn. |
| Kako ti je? | Hoe is het met je? / Hoe vind je het? |
| pomoć | hulp (v.) |
| poklon | cadeau |
| dati (dam) | geven |
| pomagati (pomažem) | helpen |
| pokazati (pokažem) | laten zien |
| pisati (pišem) | schrijven |
| jako / baš | erg, heel / echt |
Uitleg
Uitgangen: hetzelfde als de locatief
Goed nieuws: in het enkelvoud heeft de datief dezelfde uitgangen als de locatief uit les 8. Mannelijk en onzijdig -u, vrouwelijk op -a wordt -i.
- Dajem poklon bratu.Ik geef mijn broer een cadeau.
- Pišem prijatelju.Ik schrijf (aan) een vriend.
- Kupujem cveće mami.Ik koop bloemen voor mama.
Persoonlijke voornaamwoorden
| Onderwerp | lang (nadruk) | kort (normaal) |
|---|---|---|
| ja | meni | mi |
| ti | tebi | ti |
| on / ono | njemu | mu |
| ona | njoj | joj |
| mi | nama | nam |
| vi | vama | vam |
| oni / one | njima | im |
Ik vind het leuk: sviđa mi se
Het Servisch zegt niet ik vind Belgrado leuk maar Belgrado bevalt mij. Wat je leuk vindt is het onderwerp; jij staat in de datief. Daarom verandert het werkwoord bij meervoud:
- Sviđa mi se Beograd.Ik vind Belgrado leuk.
- Sviđaju mi se ćevapi.Ik vind ćevapi lekker. (meervoud)
- Da li ti se sviđa Srbija?Vind je Servië leuk?
- Ne sviđa mi se hladno vreme.Ik hou niet van koud weer.
- Meni se sviđa, a njemu ne.Ik vind het leuk, maar hij niet. (lange vorm voor contrast)
Treba mi werkt hetzelfde: Treba mi taksi. Trebaju mi karte. Gevoelens ook: Hladno mi je = het is mij koud.
Volim en sviđa mi se lijken op elkaar. Volim is houden van, ook van dingen die je altijd al graag hebt (Volim kafu). Sviđa mi se is bevallen, leuk vinden, vaak voor een indruk (Sviđa mi se tvoja jakna: ik vind je jas leuk).
Dialoog
Gastvrijheid heet gostoprimstvo en is een punt van trots. Een gastheer blijft vaak aanbieden: Uzmi još! (Neem nog wat!). Wil je echt niets meer, zeg het dan een paar keer vriendelijk: Hvala, stvarno sam sit. (Dank je, ik zit echt vol.) Een vrouw zegt sita.
Oefening 16.1 · Datief
- Dajem knjigu (brat).
- Pišem (Ana).
- Kupujem poklon (mama).
- Pomažem (prijatelj).
Bekijk antwoorden
- bratu
- Ani
- mami
- prijatelju
Oefening 16.2 · Sviđa of sviđaju?
- mi se Novi Sad.
- mi se ćevapi.
- Ne mi se hladno vreme.
- Da li ti se moje cipele? (cipele = schoenen)
Bekijk antwoorden
- Sviđa
- Sviđaju
- sviđa
- sviđaju
Oefening 16.3 · Vertaal
- Het spijt me.
- Ik heb het koud.
- Ik heb hulp nodig.
- Vind je Servië leuk?
- Zij (v. enk.) verveelt zich.
Bekijk antwoorden
- Žao mi je.
- Hladno mi je.
- Treba mi pomoć.
- Da li ti se sviđa Srbija? / Sviđa li ti se Srbija?
- Dosadno joj je.
Oefenen
De app onthoudt per woord hoe goed je het kent. Woorden die je goed hebt komen na 1, 2, 4, 7 en 14 dagen terug; woorden die je mist komen meteen opnieuw.
Huiswerk
Upload het huiswerk van je docent. Je krijgt een oefenprogramma voor de dagen tot je volgende les: woorden, uitleg, oefeningen en tips per opdracht.
Het huiswerk wordt gelezen door Claude. Dat werkt na inloggen met je toegangscode. De lessen en het oefenen werken zonder code.
Nieuw huiswerk
Je bestanden en tekst gaan via deze site naar Claude (Anthropic) om het programma te maken. De bestanden zelf worden op deze server niet bewaard.
Naslag
Naamvallen, werkwoorden en alle woorden uit de lessen op één plek.
Naslag A
Naamvallen in één blik
Vier modelwoorden: grad (stad, m. ding), brat (broer, m. levend), žena (vrouw, v.) en selo (dorp, o.).
Enkelvoud
| Naamval | grad | brat | žena | selo |
|---|---|---|---|---|
| Nominatief | grad | brat | žena | selo |
| Genitief | grada | brata | žene | sela |
| Datief | gradu | bratu | ženi | selu |
| Accusatief | grad | brata | ženu | selo |
| Vocatief | grade | brate | ženo | selo |
| Instrumentaal | gradom | bratom | ženom | selom |
| Locatief | gradu | bratu | ženi | selu |
Meervoud
| Naamval | gradovi | žene | sela |
|---|---|---|---|
| Nominatief | gradovi | žene | sela |
| Genitief | gradova | žena | sela |
| Datief | gradovima | ženama | selima |
| Accusatief | gradove | žene | sela |
| Instrumentaal | gradovima | ženama | selima |
| Locatief | gradovima | ženama | selima |
Het meervoud van brat is onregelmatig (braća) en staat daarom niet in de tabel.
Persoonlijke voornaamwoorden
| Nom. | Gen. / Acc. | Dat. / Loc. | Instr. |
|---|---|---|---|
| ja | mene, me | meni, mi | mnom |
| ti | tebe, te | tebi, ti | tobom |
| on / ono | njega, ga | njemu, mu | njim |
| ona | nje, je (acc.: nju, je) | njoj, joj | njom |
| mi | nas | nama, nam | nama |
| vi | vas | vama, vam | vama |
| oni / one | njih, ih | njima, im | njima |
Korte vormen (me, te, mu, joj ...) staan op de tweede plaats in de zin. Na een voorzetsel gebruik je altijd de lange vorm (de locatief kent alleen lange vormen).
Voorzetsels per naamval
| Naamval | Voorzetsels |
|---|---|
| Genitief | iz uit · od van · do tot · bez zonder · kod bij · posle na · pre voor · pored naast · ispred voor · iza achter · preko puta tegenover |
| Datief | ka / prema naar ... toe |
| Accusatief | u naar (in) · na naar (op) · za voor · kroz door |
| Instrumentaal | s / sa met · pod onder · nad boven · među tussen · za aan (tafel) |
| Locatief | u in · na op · o over · po door, langs · pri bij |
Naslag B
Belangrijke werkwoorden
De vormen die je het meest nodig hebt, per werkwoord op één regel. Met de ik- en zij-vorm kun je de hele tegenwoordige tijd afleiden.
| Infinitief | Betekenis | ja (nu) | oni (nu) | verleden m. / v. | toekomst |
|---|---|---|---|---|---|
| biti | zijn | sam | su | bio / bila | biću |
| imati | hebben | imam | imaju | imao / imala | imaću |
| hteti | willen | hoću | hoće | hteo / htela | hteću |
| moći | kunnen | mogu | mogu | mogao / mogla | moći ću |
| morati | moeten | moram | moraju | morao / morala | moraću |
| ići | gaan | idem | idu | išao / išla | ići ću |
| doći | komen | dođem | dođu | došao / došla | doći ću |
| jesti | eten | jedem | jedu | jeo / jela | ješću |
| piti | drinken | pijem | piju | pio / pila | piću |
| govoriti | spreken | govorim | govore | govorio / govorila | govoriću |
| čitati | lezen | čitam | čitaju | čitao / čitala | čitaću |
| znati | weten | znam | znaju | znao / znala | znaću |
| raditi | werken, doen | radim | rade | radio / radila | radiću |
| živeti | wonen, leven | živim | žive | živeo / živela | živeću |
| videti | zien | vidim | vide | video / videla | videću |
| razumeti | begrijpen | razumem | razumeju | razumeo / razumela | razumeću |
| voleti | houden van | volim | vole | voleo / volela | voleću |
| reći | zeggen | kažem | kažu | rekao / rekla | reći ću |
| dati | geven | dam | daju | dao / dala | daću |
| kupiti | kopen | kupim | kupe | kupio / kupila | kupiću |
| pisati | schrijven | pišem | pišu | pisao / pisala | pisaću |
| putovati | reizen | putujem | putuju | putovao / putovala | putovaću |
Werkwoorden op -ovati en -ivati krijgen in de tegenwoordige tijd -ujem: putovati → putujem, kupovati → kupujem, stanovati → stanujem.
Naslag C
Woordenlijst
Alle woorden en zinnen uit de lessen, alfabetisch op het Servisch, met het lesnummer erbij. Zoek in het Servisch of in het Nederlands.
| Servisch | Nederlands | Les |
|---|